Giriş: Kanser Araştırmalarında Verinin Önemi
Esenlikler üzerinize olsun. Bu video, bilimsel araştırma ile ilgilenen meslektaşlarım ve özellikle kanser araştırmaları (Cancer Research) alanındaki araştırmacılar için büyük önem taşımaktadır. Bir araştırmacı, çalışmasının başında belirli bir ülkedeki, bir grup ülkedeki veya belirli bir coğrafi bölgedeki en önemli kanser türlerini bilmeye ihtiyaç duyar.
Bu bilgiler sizin için şu nedenlerle önemlidir:
- Uygun Araştırma Sorusunun Seçilmesi: En yaygın veya en ölümcül kanser türlerine öncelik vermek.
- Destek Başvurularında Bulunmak: Bağışçı kurumları, konunun önemine dair kesin istatistiklerle ikna etmek.
- Bilimsel Makale Yazımı: Belirli bir kanser türünün önemini giriş (Introduction) ve tartışma (Discussion) bölümlerinde belgelendirmek.
Çok sayıda makale arasında kaybolmak yerine, Cancer Today sitesi bu bilgileri doğrulukla ve özet bir şekilde sunmaktadır. Bu siteyi varsayımsal araştırma sorularını yanıtlayarak nasıl eğlenceli ve faydalı bir şekilde kullanabileceğimizi birlikte inceleyeceğiz.
Birinci Bölüm: Siteye Giriş ve Arayüzü Tanıma
Siteye girmek için Google arama motorunda "Cancer Today" araması yapın ve ilk seçeneği seçin. Karşınıza farklı bölümler çıkacaktır; biz bunlar arasından verileri etkileşimli ve görsel bir şekilde incelemenin en iyi yolu olan Data Visualization (Veri Görselleştirme) kısmını seçiyoruz.
İkinci Bölüm: Pratik Uygulamalar ve Araştırma Soruları
1. Belirli ülkelerde en yaygın kanser türleri hangileridir? (Örnek: Mısır, Ürdün, Suriye)
- Data Visualization listesinden Pie Chart (Pasta Grafik) seçeneğini seçiyoruz.
- Görüntüleme (Display) kutusunda Cancer seçeneğini işaretliyoruz.
- İstenen ülkeleri (Mısır, Ürdün, Suriye) belirliyoruz.
- Sonuç: Bu ülkelerin toplamında en yaygın kanser türünün %18,2 ile meme kanseri (Breast Cancer) olduğu, onu %15,4 ile karaciğer kanseri ve %7,8 ile mesane kanserinin izlediği görülmektedir.
2. Çocuklarda en yaygın görülen kanser türleri hangileridir?
- Yaş ölçeğini (Scale) (0-85) arasından (0-14) yaş arasına getiriyoruz.
- Sonuç: Kanser türlerinin değiştiğini fark ediyoruz; "Lösemi" ilk sıraya yerleşirken, onu beyin tümörleri ve ardından "Hodgkin dışı lenfoma" takip ediyor.
3. Dünya genelinde vaka oranları haritasını (Heat Map) elde etmek
- Veri Görselleştirme ana sayfasından Heat Map (Isı Haritası) seçeneğini seçiyoruz.
- Harita, her 100 bin kişi başına düşen hasta sayısını gösterir.
- Ülkeleri görülme oranlarına göre sıralamak için Ranking seçeneği kullanılabilir; koyu renkler en yüksek oranları temsil eder.
4. Belirli bir türde en yüksek vaka oranına sahip ülkeleri belirlemek (Örnek: Karaciğer Kanseri)
- Most Common (En Yaygın) seçeneğine tıklayarak (Liver Cancer - Karaciğer Kanseri) gibi belirli bir türü seçebiliriz.
- Harita, bu türün yaygın olduğu ülkeleri gösterecek şekilde değişecektir; örneğin Mısır'ın karaciğer kanserinde yüksek oranlara sahip ülkelerden biri olduğunu görebiliriz.
5. Belirli bir kansere bağlı ölüm oranları haritası (Mortality)
- Heat Map seçeneğinden (Incidence - Görülme Sıklığı) yerine Mortality (Ölüm Oranı) seçeneğini seçiyoruz.
- Kanser türünü belirliyoruz (Örneğin: Bladder Cancer - Mesane Kanseri).
- Harita, her 100 bin kişi başına düşen ölüm oranlarını gösterecektir; Mısır, Ürdün ve Irak gibi ülkelerde yüksek oranlar fark edilmektedir.
Üçüncü Bölüm: Gelişmiş Karşılaştırmalar
Görülme Sıklığı ve Ölüm Oranı Karşılaştırması (Incidence vs Mortality)
Cezayir'de akciğer kanserinin görülme sıklığı ile ölüm oranlarını karşılaştırmak istersek:
- Incidence vs Mortality simgesini seçiyoruz.
- Ülkeyi (Cezayir) ve kanser türünü (Akciğer Kanseri) belirliyoruz.
- Grafik bize görülme oranının 100 binde yaklaşık 12 olduğunu, ölüm oranının ise 100 binde 10'un üzerinde olduğunu gösteriyor; bu da bu türün tehlikesi hakkında bir fikir veriyor.
İki ülke arasında belirli bir kanser türünün karşılaştırılması
Filistin ve Mısır arasında kolon kanserini (Colorectal Cancer) karşılaştırmak için:
- Simple Bars (Basit Sütunlar) seçeneğini seçiyoruz.
- Kanser türünü ve iki ülkeyi belirliyoruz.
- Filistin'deki oranların daha yüksek olduğunu fark ediyoruz; bu durum nüfus yapısıyla ilgili genetik nedenlerden (örneğin Aşkenaz Yahudilerinde daha yüksek vakalara yol açan belirli mutasyonlar gibi) kaynaklanıyor olabilir.
Dördüncü Bölüm: Cinsiyet ve Yaşa Göre Veri Analizi
Suriye'de 50 yaş altı grupta erkek ve kadınlarda en sık görülen kanserleri karşılaştırabiliriz:
- Males vs Females (Erkekler ve Kadınlar) simgesini seçiyoruz.
- Yaş çubuğunu 49 yaşına kadar kaydırıyoruz.
- Sonuç: Kadınlarda en yüksek oranın meme kanseri olduğu görülürken, lösemi oranlarının cinsiyetler arasında birbirine yakın olduğu (erkeklerde hafif bir yükseklik ile) ve kadınların tiroid kanseri oranlarında önde olduğu görülmektedir.
Beşinci Bölüm: Tablo ve Özel Raporların Alınması
Kesin rakamların görüntülenmesi (Tables)
Körfez ülkelerindeki gerçek vaka sayılarını büyükten küçüğe sıralanmış şekilde görmek isterseniz:
- Tables by Populations (Nüfuslara Göre Tablolar) seçeneğini seçiyoruz.
- Körfez ülkelerini (Suudi Arabistan, Kuveyt, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Umman, Bahreyn) ekliyoruz.
- Sayılar (Numbers) kutusuna tıkladığınızda, site bunları vaka sayısına göre büyükten küçüğe sıralayacaktır.
Ülke Özet Raporları (Fact Sheets)
Dünya veya belirli bir ülke hakkındaki duruma dair kapsamlı bir özet (Snapshot) almak için:
- Fact Sheets (Bilgi Sayfaları) bölümüne gidiyoruz.
- World (Dünya) seçeneğini seçtiğimizde, bize 2022 yılına ait yeni vaka sayılarını, ölüm sayılarını ve en yaygın 5 kanser türünü verir.
- Aramayı belirli bir ülke (örneğin Irak) için özelleştirerek, o ülkeye ait tüm hayati kanser istatistiklerini içeren ayrıntılı bir rapor alabilirsiniz.
Sonuç:
Bu site her araştırmacı için çok faydalı bir araçtır. Bu anlatımın bilimin zekatı ve araştırmalarınızda size bir destek olmasını dileriz. Başka videolarda görüşmek üzere, esenlikler üzerinize olsun.