Sorunun boyutunu açıklamak ve ülkemizdeki bu durumu izlemek için katıldığım bir araştırma hakkında tedaviyle ilgili sorunlar üzerine bir ders verdim. Konu önemli ve ciddi, ders ise bu konuda hızlı bir bakış sunuyor. Allah kolaylık verirse, ilaçlar, hastalıklar ve tedavi ilkeleri hakkında farkındalık yaratmak için bir dizi video yayınlayacağız.
Allah'ın adıyla, salat ve selam Allah'ın Resulü'nün üzerine olsun. Öncelikle herkesi selamlıyor, bu seminerin düzenleyicilerine ve değerli katılımcılara teşekkür ediyorum. Konumuz, meslektaşım Doktor Şadi'nin sunduğu gibi: "Tedaviyle İlgili Sorunlar: Gerçekler ve Çözümler"dir.
Sürekli karşımıza çıkacak bazı terimler ve kısaltmalar var, bunların en baştan netleşmesini istiyorum:
Konuşmamızın teorik kalmaması için, tedaviyle ilgili sorunlardan ne kastettiğimize dair pratik örnekler verelim:
Araştırmamızda "İlaçla İlgili Sorunlar" yerine "Tedaviyle İlgili Sorunlar" terimini seçtik çünkü bu daha kapsamlıdır. Örneğin, bir hasta statin grubu ilaçlar kullanırken düzenli karaciğer kontrollerini yaptırmıyorsa veya izin verilen tuz miktarına uymuyorsa, bu durum sadece hapla sınırlı değil, tedavi sürecinin tamamıyla ilgili bir sorundur.
Bir klinik eczacı olarak dozun yanlış olduğunu veya teşhisin tam isabetli olmadığını söyleme yetkisini nereden alıyorum? Meselenin göreceli olduğu söylenebilir, ancak asıl olan bilimsel esaslara göre hareket etmektir. Birçok tıbbi sektörde "Tedavi Kılavuzlarının" (Guidelines) etkinleştirilmemesi sorunuyla karşı karşıyayız.
Bir sorun olduğunu söylediğimizde, bunu Kanıta Dayalı Tıp ilkelerine dayandırmalıyız. Bu kavram katı veya robotik bir yapı değil, üç dairenin kesişimidir:
Bir örnek verelim: 52 yaşında erkek hasta, 5 yıldır Tip 2 diyabet hastası, tansiyonu 132/85, kolesterol değerleri normal veya hafif yüksek. Korunma amaçlı bu hastaya "bebek aspirini" (75 mg) vermeli miyiz?
2019 güncellemelerine göre, aspirin artık herkese rutin olarak verilmiyor. Kesin şartlar mevcuttur:
Başka bir örnek: 44 yaşında, tansiyonu 135/85 olan bir kişi. Amerikan Kalp Cemiyeti'nin (AHA) 2017 kılavuzuna göre bu yüksek tansiyon kabul edilir, ancak hemen ilaç tedavisine başlanır mı? Cevap: Hayır. Eğer risk oranı %10'un altındaysa, yaşam tarzı değişikliğiyle (egzersiz, beslenme, tuzun azaltılması) başlarız ve acil bir ihtiyaç olmadıkça yan etki sarmalına girmemek için doğrudan ilaçlara başvurmayız.
Bir arkadaşıma, hafif yüksek kolesterol rakamlarına dayanarak doktoru tarafından "Rosuvastatin" reçete edilmişti. Gelecek on yıl için risk hesabı yapıldığında oranın sadece %3,3 olduğu görüldü. Avrupa kılavuzlarına göre buradaki tavsiye sadece "yaşam tarzı önerileri"dir ve bu aşamada ilaca gerek yoktur.
Tedaviyle ilgili sorunlar sadece basit hatalar değildir, bir ölüm kalım meselesidir:
Neden bu kadar büyük boyutta sorunlarla karşılaşıyoruz? Sağlık sistemimizde nesnel ve yapısal nedenler bulunmaktadır:
Uygulamalı Bilimler Özel Üniversitesi Eczacılık Fakültesi 5. sınıf öğrencilerinden 167 kişinin katılımıyla (hastane dışı) bir saha araştırması gerçekleştirdik. Öğrenciler, ilaçlarını gözden geçirmek için çoklu ilaç kullanan (polifarmasi) hastaların evlerine ziyaretler gerçekleştirdiler.
Öne Çıkan Sonuçlar:
Bu gerçeklikten kurtulmak için sadece teoride kalmayan pratik adımlara ihtiyacımız var:
Araştırmalar, klinik eczacının tıbbi ekip içinde yer almasının, eczacı ile doktor arasında etkili bir "geri bildirim" sistemi olması şartıyla, tedaviyle ilgili sorunları ve tedavi maliyetlerini önemli ölçüde azalttığını kanıtlamıştır.
Tedavi öncesinde ve sırasında izleme sistemleri devreye alınmalıdır. Bir hastanın, daha sonra karşılaştırma yapabilmek için temel veri tabanı olarak böbrek fonksiyonlarını ve potasyum seviyelerini kontrol etmeden tansiyon ilaçlarına (ACE inhibitörleri gibi) başlaması mantıklı değildir.
Eczacı sayısında bir fazlalık ve aralarında işsizlik varken, diğer yanda güvenilir ve sadeleştirilmiş bilimsel içerik eksikliği bulunmaktadır.
Doktorlar ve toplum, eczacı kendisini bilimsel ve pratik olarak kanıtladığında onun rolünü kabul edecektir. Doktor, eczacının bir uyarısının hastayı tehlikeli bir ilaç etkileşiminden kurtardığını veya gereksiz bir maliyeti önlediğini gördüğünde, eczacı tedavi sürecinin vazgeçilmez bir ortağı haline gelecektir.
Sonuç olarak, bir hastayı hayatına mal olabilecek tedavi edici bir sorundan kurtarmak, Yüce Allah'ın şu sözünün bir uygulamasıdır: "Kim bir hayatı kurtarırsa, bütün insanlığı kurtarmış gibi olur." Dinlediğiniz için teşekkür eder, vaktinizi aldığım için özür dilerim.