Aspirin hayatınızı kurtarabilecek veya sona erdirebilecek bir ilaçtır! Bu videoyu paylaşın çünkü kullanımıyla ilgili çok fazla tıbbi hata yapılıyor. Bu videonun Shorts platformundaki özeti: https://youtu.be/FPoxf_AKhUs
Esenlikler üzerinize olsun. "Kırk Yaş Sonrası Aspirin" adını verdiğimiz bölümde, aspirinin daha önce kalp krizi veya felç geçirmiş kişilerde bu durumun tekrarlanmasını önlemek için faydalı olduğunu açıklamıştık. Ancak daha önce bu tür rahatsızlıklar yaşamamış kişiler için, kişi kırk veya elli yaşını geçmiş olsa bile, hatta tansiyon, şeker ve yüksek kolesterol hastası olsa dahi aspirin kullanımı uygun değildir.
Sağlık kuruluşlarının bu konuda hemfikir olduğunu ve bazılarının aspirinin sadece "Yüksek Risk" (pıhtılaşma ve kriz ihtimali yüksek olanlar) grubundaki kişilere verilebileceğini düşündüğünü söylemiştik. Peki, bu kişileri nasıl tanırız? Ve bu söylenenlerin kanıtı nedir?
Eğer "Google" arama motoruna gidip "Aspirin" yazarsanız, sağlık rehberlerini (Guidelines) sunan faydalı siteler bulursunuz. Sağlık kuruluşları bir araya gelir ve yapılan çalışmalara dayanarak en uygun olanın ne olduğuna karar verirler.
Örneğin şunlara göz atabilirsiniz:
Hepsinde bahsettiğimiz şu nokta üzerinde birleşildiğini göreceksiniz: Daha önce kriz geçirmemiş kişiler için aspirin ya birincil korunma (Primary Prevention) olarak önerilmemekte ya da sadece riski çok yüksek olanlara tavsiye edilmektedir.
Durumun ne kadar riskli olduğunu anlamak için Google'da ASCVD Plus araması yapılabilir. Uzmanlar için bu kısaltma (Aterosklerotik Kardiyovasküler Hastalık) anlamına gelir, yani kişinin damar sertliğine bağlı kalp ve damar hastalıklarına yakalanma ihtimalidir. Aynı isimle cep telefonları için bir uygulama da mevcuttur.
Uygulamayı açtığınızda hastanın bilgilerini gireceğiniz kutucuklar göreceksiniz. Sonunda size "Tahmini Risk" (Estimate Risk) çıkaracaktır; bu, kişinin önümüzdeki on yıl içinde kalp veya damar hastalıklarına yakalanma ihtimalinin hesaplanmasıdır. Eğer ihtimal yüksekse aspirin kullanımı düşünülebilir, ancak düşükse aspirin ona uygun değildir.
Bunu "Kırk Yaş Sonrası Aspirin" dersinde bahsettiğimiz vakaya uygulayalım:
Bu verileri uygulamaya girdiğimizde sonuç %3.6 çıktı. Bu, onun 10 yıl içinde kriz geçirme ihtimalinin sadece %3.6 olduğu anlamına gelir.
Uygulama bu oranların sınıflandırmasını şu şekilde açıklar:
Buna göre, ilk vaka "Düşük Risk" olarak kabul edilir ve aspirine ihtiyaç duymaz.
Şimdi sigara içen bir erkek vakasını ele alalım:
Bu kişi yüksek risk kategorisindedir ve burada aspirin, doktorla tartışılabilecek bir seçenek haline gelir. Sadece sigara içmenin bile oranı ne kadar devasa bir şekilde artırdığına dikkat edin.
Bu iki örneği inceledikten sonra, "gri bölge" meselesine dikkat çekmemiz gerekir. Tedavi eden doktor aspirin yazıp yazmamaya karar verirken, sayısal hesaplamalarda her zaman görünmeyen diğer faktörleri de göz önünde bulundurur:
Birisi şöyle diyebilir: "Neden bunu halka anlatıyorsun? Bu doktorların işi değil mi?". Gerçek şu ki, her doktor veya eczacı güncel bilgileri anlık olarak takip etmeyebilir. Daha önce bir eczacının bir yakınıma uygunsuz şekilde aspirin önerdiğine dair anlattığım hikaye gerçek bir olaydır. Bu nedenle, toplumsal bir bilinç oluşturmaya çalışıyoruz; eğer doktorunuz size aspirin yazarsa ve siz uygulama üzerinden riskinizin çok düşük (örneğin %4) olduğunu görürseniz, doktorunuzla buna neden her gün ihtiyaç duyduğunuzu tartışabilirsiniz.
İnsanları üç ana daireye ayırabiliriz:
Çok gerekli olan bazı sonuç notları şunlardır:
Yetmiş yaşını geçmiş olanlar için doktorların birincil korunma olarak aspirin yazma hevesi azalır. Çünkü çalışmalar genellikle 40 ile 70 yaş arasındaki gruba odaklanır. Yetmiş yaşından sonra aspirinden beklenen fayda azalırken, kanama ihtimali büyük ölçüde artar.
Aspirinle ilgili temel korku, mide, bağırsak ve hatta nadir durumlarda beyin kanamasına neden olmasıdır. Bazen fark edilmeyen hafif kanamalar vücuttaki demir depolarını tüketerek hastanın nedenini bilmediği bir kansızlığa (anemi) yol açabilir.
Uygulamayı kullansanız ve sonucunuz "Yüksek Risk" çıksa bile, gidip kendi başınıza aspirin almayın. Neden? Çünkü başka tıbbi nedenlerle aspirin kullanmanız yasak olabilir, örneğin:
Bu durumlarda aspirin vermek sağlık felaketine yol açabilir. Bu nedenle, nihai karar sizinle doktorunuz arasındaki bilinçli bir tartışmaya dayanan tıbbi bir karar olmalıdır.
Allah'tan bu bilgilerin herkes için faydalı olmasını ve hepimize şifa vermesini dilerim. Allah'ın selamı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.