İnsan Ruhunda Fitri Bir Temel Olarak Dindarlık Eğilimi
Geçen bölümde, ateistin varlığını inkar ederek veya maddi bir şekilde açıklayarak kaçmaya çalıştığı, kendisi için bir çıkmaz oluşturan fitri (doğuştan gelen) bileşenler paketini açıklamıştık. Bugün bu ateist tutumu, ilk bileşen olan dindarlık eğilimi üzerinden göreceğiz.
Dindarlıktan kastımız şudur: İnsanın kendisinin ve bu evrenin bir yaratıcısı ve idare edicisi olduğunu fark etmesi, bu yaratıcıya ibadet etme ve O'na yakınlaşma arzusu, O'na ihtiyaç duyma hissi ve zor zamanlarda O'na sığınma duygusudur. İslam perspektifi, bu eğilimin varlığını tartışmasız bir gerçek olarak kabul eder ve bunu Allah Teala'nın şu sözü gibi birçok ayette zikreder: "İnsana bir zarar dokunduğunda Bize dua eder." Burada genel olarak "insan" zikredilmiştir, çünkü bu her insanın içine yerleştirilmiş bir fıtrattır.
Dindarlığın fitri olduğunu söylememiz, onun insan ruhunun derinliklerine kök salmış temel bir bileşen, yapısının asli bir parçası olduğu ve dış etkilerden bağımsız olarak insanın doğuşundan itibaren köklerinin mevcut olduğu anlamına gelir.
"Sonradan Edinilmiş Dindarlık" İddiasına Reddiye
Başlangıçta ateist, dindarlığın fitri oluşunu inkar etti ve şöyle dedi: "İnsanların bir yaratıcının varlığına inanması, eğitimin ve nesillerin bu çağrıyı birbirine aktarmasının bir sonucudur; eğer insan kendi haline bırakılsaydı, onu bir yaratıcıya inanmaya itecek hiçbir şey olmazdı." Ateist size şunu söyler: "Sahiplerinin inandığı pek çok inanç vardır ki bunlar sadece hurafedir; Noel gecesi gökten bir arabayla gelen 'Noel Baba' veya 'ateş püskürten ejderha' gibi."
Biz de deriz ki: Hurafelerin hiçbir delili olmadığı, buna karşın her şeyin yaratıcının varlığına delalet ettiği gerçeğini bir kenara bıraksak bile, dindarlık eğilimi ile çocukların beslendiği hurafeler arasında duygusal açıdan temel bir fark vardır. Çocuklar büyüdüklerinde bu hurafelerin sahte olduğunu, hiçbir temeli ve kanıtı olmadığını anlarlar ve bir zamanlar bunlara inandıkları için kendilerine gülerler.
Ancak dindarlık, insanların kendi içlerinde buldukları derin bir histir. Onu inkar eden bile bu inkarı sürdürmek için kendisiyle büyük bir mücadele verir; bu soru tekrar tekrar ona saldırır ve kendini dayatır. Öyle ki ateist, dindarlığın varlığı için maddi açıklamalar aramak zorunda kalır ve dinin insana adeta "monte edilmiş" bir şey olduğunu iddia eder. Yani din; damarlar ve sinirler gibi insanın etine ve kanına karışmış temel bir bileşendir.
Tarihi ve Gerçek Bir Hakikat Olarak Dindarlık
Bu, tarihin derinliklerine kadar uzanan bir gerçektir. Hatta Yunan tarihçi Plutarkhos şöyle demiştir: "Dünyayı dolaşacak olursanız; sursuz, edebiyatsız, kralsız, servetsiz, tiyatrosuz şehirlere rastlayabilirsiniz; fakat hiçbir zaman içinde bir tapınak bulunmayan ve insanların ibadet etmediği bir şehir olmamıştır ve olmayacaktır."
Bu mesele araştırmalara veya tarihe bakmaya bile gerek duymaz; insan bunu bizzat kendinde bulur. Başı sıkıştığında, içinden engelleyemediği bir duygu yükselir: Kendisini kurtarabilecek yüce bir gücün varlığı. O an Rabbine yönelip kendisini bu çıkmazdan kurtarması için O'na sığındığını görür. Bu yüzden Batı atasözlerinde şöyle denir: "Siperlerde ateist bulunmaz" (Noel atheists in foxholes). Burada kastedilen, hayatlarını tehdit eden tehlikelerle karşılaştıkları savaş siperleridir.
Ateistin Psikolojik Çelişkisi
Ateist inat edebilir; hatta bir grup askerin gösteriş yaparak "Siperlerdeki Ateistler" yazılı bir tabela astığını görebilirsiniz. Ancak bu tür ifadeleri yerli yersiz hastalıklı bir şekilde tekrarlamaları ve (aslında varlığına inanmadıkları halde) Allah'a küfretmeleri, içlerindeki derin bir sesle savaşan ve onu bastırmaya çalışan çatışmalı ruh hallerini gösterir.
Bu fitri bileşeni inkar ettikten sonra pek çok ateisti sarsan boşluk nedeniyle, dini toplantılara çok benzeyen ritüelistik ateist topluluklar kurmaya başladılar. Amerika, Kanada ve İngiltere'de yayılmaya başlayan "Ateist Kiliseleri" gibi oluşumlar, bilinçli veya bilinçsiz bir şekilde, nefes alacak bir alan arayan fitri bir özün dışa vurumudur.
Maddi Açıklama Çabaları (Tanrı Geni)
Pek çok ateist, dindarlık eğiliminin ve Allah'ın varlığını tasdik etmenin dış etkileri ve çevreyi aştığını, bunun insanda merkezi bir bileşen olduğunu kabul etti. Peki, inandılar mı? Hayır, aksine Allah'a imandan başka her türlü dayanağı aradılar ve dediler ki: "Yaratıcıya inanma eğilimi mutlaka gerçeğe uygun olmak zorunda değildir; aksine rastlantısallığın ürettiği bir yanılsama veya doğanın insanın hayatta kalmasına yardımcı olmak için seçtiği bir özellik olabilir."
Nitekim bu fenomeni incelemek için özel bilgi alanları oluşmaya başladı. Sinirbilimden (Nöroloji), sinir sistemi ile dindarlık olgusu arasındaki bağlantının doğasını ortaya çıkarmaya çalışan "Nöro-teoloji" (İlahiyat Sinirbilimi) adında bir araştırma alanı doğdu. Hatta iş bu eğilimden sorumlu bir gen aramaya kadar vardı; Amerikalı genetikçi Dean Hamer, "Tanrı Geni: İnanç Genlerimize Nasıl Kodlandı?" adlı bir kitap yayınladı. Matthew Alper ise "Beyindeki Tanrı Bölümü" kitabını yazdı.
Fitri Paketin Bütünlüğü
Ateistlere diyoruz ki: Farz edelim ki dindarlık eğilimi için maddi bir açıklama buldunuz, peki ya diğer fitri bileşenler ne olacak? İnsanları şu hale getiren bu uyumlu ve yönlendirilmiş paket nedir:
- Bir yaratıcının varlığına inanmak ve O'na ibadet etmeyi sevmek.
- O'nun muradını anlayacakları akli zorunluluklara sahip olmak.
- O'nun emirleriyle uyumlu ahlaki bir eğilime sahip olmak.
- Onları varoluş amaçlarını aramaya iten bir gaye duygusuna sahip olmak.
- İtaat veya isyanı seçecekleri özgür bir iradeye sahip olmak.
Bu bütünsel paketin varlığı, onu insanın içine yerleştiren ve şer'i emirleriyle uyumlu kılan o yüce Yaratıcı'nın azametinin bir başka delilidir.
Gelecek bölümlerde, ateistin "insanın kendinde zorunlu olarak bulduğu şeyin hakikat olması gerekmez" sözünün sonuçlarını göreceğiz. Bir sonraki durağımız "Akli Zorunluluklar" olacak.